Waardevolle analyses over zombillion en de impact op onze economie

De term «zombillion» is de laatste tijd steeds vaker te horen in economische kringen en daarbuiten. Het verwijst naar een hypothetisch enorm aantal, maar de betekenis gaat verder dan slechts een numerieke waarde. Het concept heeft implicaties voor hoe we denken over waarde, schaarste en de toekomst van onze economie, met name in de context van digitale activa en onhoudbare groeimodellen. De discussie over een mogelijke «zombillion»-economie is complex en vraagt om een diepgaandere analyse.

De uitdaging ligt in het identificeren van de signalen die wijzen op een dergelijke ontwikkeling. We zien een toename van bedrijven en activa die kunstmatig in leven worden gehouden door lage rentevoeten, kwantitatieve versoepeling en andere stimuleringsmaatregelen. Dit creëert een omgeving waarin bedrijven die in een normale economie failliet zouden gaan, overleven en zelfs bloeien, waardoor resources worden vastgehouden die efficiënter zouden kunnen worden ingezet. Dit fenomeen vormt de basis voor de bezorgdheid over een mogelijke «zombillion»-economie.

De Opkomst van Zombiebedrijven

Een 'zombiebedrijf' is een bedrijf dat niet in staat is om zijn rentebetalingen te dekken uit zijn huidige winst, maar wel in staat is om te overleven door te herfinancieren of door overheidshulp. Deze bedrijven zijn vaak sterk afhankelijk van goedkope kredietverstrekking en opereren in sectoren met lage winstmarges. De toename van zombiebedrijven is een direct gevolg van het beleid dat is gevoerd om de economie te ondersteunen na de financiële crisis van 2008 en, recentelijk, tijdens de COVID-19 pandemie. Lage rentevoeten houden bedrijven met zwakke fundamentals in leven, terwijl in een gezonde economie deze bedrijven zouden verdwijnen en ruimte zouden maken voor innovatie en efficiëntere concurrenten. Hoewel het op korte termijn banen kan redden, ondermijnt de aanwezigheid van zombiebedrijven op lange termijn de productiviteit en de economische groei.

De Impact van Lage Rente op Investeringen

Lage rentevoeten verlagen de kosten van kapitaal, waardoor het aantrekkelijker wordt voor bedrijven om te investeren. Echter, ze creëren ook een moral hazard, waarbij bedrijven minder geneigd zijn om risico's te vermijden omdat ze weten dat de kosten van falen relatief laag zijn. Deze situatie leidt tot een misallocatie van kapitaal, waarbij resources worden geïnvesteerd in bedrijven die geen duurzaam businessmodel hebben. Bovendien remt de aanwezigheid van zombiebedrijven de investering van gezonde bedrijven, omdat ze de concurrentie verdringen en de winstmarges drukken. Het is een vicieuze cirkel die de economische groei belemmert en de kans op een financiële crisis vergroot. De creatie van kunstmatige markten leidt tot een ongezonde verdeling van middelen.

Jaar	Aantal Zombiebedrijven (geschat in Nederland)
2010	5% van de bedrijven
2015	10% van de bedrijven
2020	15% van de bedrijven
2023	20%+ van de bedrijven

Zoals te zien is in de tabel, is het percentage zombiebedrijven in Nederland de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen. Dit is een duidelijke indicatie van de impact van het beleid van lage rentevoeten en economische steunmaatregelen op de Nederlandse economie. De lange termijn gevolgen van deze trend zijn nog onzeker, maar het is duidelijk dat er actie moet worden ondernomen om de misallocatie van kapitaal te beperken en de productiviteit te verbeteren.

De Rol van Digitale Activa en Bubbelvorming

De opkomst van digitale activa, zoals cryptocurrencies en non-fungible tokens (NFT's), heeft een nieuwe dimensie toegevoegd aan de discussie over een «zombillion»-economie. Deze activa zijn vaak gekenmerkt door extreme volatiliteit en speculatief gedrag. Veel projecten worden gefinancierd door 'venture capital' en hebben geen onderliggende waarde of duurzaam businessmodel. De toename van speculatieve investeringen in deze activa drijft de prijzen op, waardoor een bubbel ontstaat die uiteindelijk kan barsten. Wanneer deze bubbel knapt, kan dit leiden tot aanzienlijke verliezen voor investeerders en een negatieve impact op de economie. Het is belangrijk om te benadrukken dat niet alle digitale activa een bubbel zijn, maar het risico op bubbelvorming is aanzienlijk groter in deze sector dan in traditionele markten. De complexiteit van de technologie maakt het ook moeilijker om de waarde van deze activa te beoordelen.

De Verbinding tussen Digitale Activa en Traditionele Financiën

Een groeiende zorg is de toenemende integratie van digitale activa met het traditionele financiële systeem. Steeds meer financiële instellingen bieden diensten aan die verband houden met digitale activa, zoals het handelen in cryptocurrencies of het aanbieden van leningen die worden onderpand door NFT's. Deze integratie vergroot het risico op systeemrisico, omdat een crash in de markt voor digitale activa kan overslaan naar het traditionele financiële systeem. Het is cruciaal dat toezichthouders de risico's van digitale activa nauwlettend in de gaten houden en passende regelgeving invoeren om te voorkomen dat het financiële systeem wordt blootgesteld aan onaanvaardbare risico's. De complexiteit van deze nieuwe technologie vereist een doordachte en proactieve benadering van regulering.

• Toename van speculatieve investeringen: Mensen investeren in activa zonder een grondig begrip van de onderliggende waarde.
• Gebrek aan transparantie: De markt voor digitale activa is vaak ondoorzichtig, waardoor het moeilijk is om de risico's te beoordelen.
• Manipulatie van de markt: De markt voor digitale activa is vatbaar voor manipulatie door grote investeerders en handelaren.
• Cybersecurity risico’s: Digitale activa zijn kwetsbaar voor cyberaanvallen en diefstal.

Deze punten benadrukken de noodzaak van een kritische houding ten opzichte van digitale activa en het belang van een gedegen risicoanalyse voordat er wordt geïnvesteerd. De snelle ontwikkeling van deze markt vereist constante waakzaamheid en aanpassing van de regelgeving.

Het Effect van Kwantitatieve Versoepeling

Kwantitatieve versoepeling (QE) is een monetair beleidsinstrument waarbij centrale banken activa opkopen om de geldhoeveelheid te vergroten en de rentevoeten te verlagen. QE is de afgelopen jaren veelvuldig ingezet om de economie te stimuleren, met name na de financiële crisis van 2008 en tijdens de COVID-19 pandemie. Hoewel QE op korte termijn effectief kan zijn in het stimuleren van de economie, heeft het ook negatieve bijwerkingen. Ten eerste kan QE leiden tot inflatie, omdat de toename van de geldhoeveelheid de prijzen opdrijft. Ten tweede kan QE leiden tot een misallocatie van kapitaal, doordat het goedkope geld beschikbaar stelt voor bedrijven die in een normale economie niet levensvatbaar zouden zijn. Dit draagt bij aan de opkomst van zombiebedrijven, zoals eerder besproken. Ten derde kan QE de ongelijkheid vergroten, doordat de prijzen van activa, zoals aandelen en onroerend goed, stijgen, wat ten goede komt aan de rijken, terwijl de lonen van de arbeiders stagneren.

De Uitdagingen van het Afbouwen van QE

Het afbouwen van QE, ook wel 'quantititative tightening' (QT) genoemd, is een delicate operatie. Als centrale banken te snel activa verkopen, kan dit leiden tot een stijging van de rentevoeten en een daling van de aandelenkoersen, wat de economie kan schaden. Aan de andere kant, als centrale banken te lang wachten met het afbouwen van QE, kan dit leiden tot een opleving van de inflatie en een verdere misallocatie van kapitaal. Het is een evenwichtsoefening die zorgvuldige planning en communicatie vereist. De huidige situatie met een hoge inflatie en een afnemende economische groei maakt het afbouwen van QE nog complexer.

1. Stapsgewijze aanpak: Het afbouwen van QE moet stapsgewijs gebeuren om schokken op de markt te vermijden.
2. Duidelijke communicatie: Centrale banken moeten hun intenties duidelijk communiceren om de markt niet te verrassen.
3. Flexibiliteit: Centrale banken moeten bereid zijn om hun plannen aan te passen als de economische omstandigheden veranderen.
4. Monitoring van risico’s: Centrale banken moeten de risico’s van QT nauwlettend in de gaten houden.

Deze strategieën zijn essentieel om het risico van een economische recessie te minimaliseren tijdens het afbouwen van QE in een omgeving van hoge inflatie.

De Geopolitieke Invloed op Economische Stabiliteit

Geopolitieke spanningen, zoals conflicten en handelsconflicten, kunnen een aanzienlijke impact hebben op de economische stabiliteit en bijdragen aan de vorming van een «zombillion»-achtige situatie. Oorlogen en conflicten onderbreken de toeleveringsketens, verstoren de handel en leiden tot onzekerheid op de markten. Dit kan leiden tot een daling van de economische groei en een stijging van de inflatie. Handelsconflicten, zoals de handelsspanningen tussen de VS en China, kunnen ook de economie schaden door het opleggen van tarieven en het beperken van de handel. De huidige oorlog in Oekraïne heeft bijvoorbeeld geleid tot een stijging van de energieprijzen en een verstoring van de voedselvoorziening, wat de inflatie heeft aangewakkerd en de economische groei heeft vertraagd. De onzekerheid die voortkomt uit geopolitieke spanningen kan ook leiden tot een toename van de risicoaversie bij investeerders, waardoor ze hun geld in veilige havens, zoals goud en staatsobligaties, parkeren. Dit kan de prijzen van deze activa opdrijven en een bubbel creëren.

Naar een Duurzamere Economische Toekomst

Het is duidelijk dat de huidige economische situatie kwetsbaar is en dat er risico's zijn van een «zombillion»-achtige ontwikkeling. Om een duurzamere economische toekomst te creëren, is het noodzakelijk om fundamentele veranderingen door te voeren. Dit omvat het herzien van het monetair beleid, het stimuleren van innovatie en productiviteitsgroei, het aanpakken van de ongelijkheid en het bevorderen van internationale samenwerking. Het is cruciaal om te stoppen met het kunstmatig in leven houden van bedrijven die niet levensvatbaar zijn en om te investeren in bedrijven die een duurzaam businessmodel hebben en bijdragen aan de economische groei. Daarnaast is het belangrijk om de regelgeving op het gebied van digitale activa te verbeteren om de risico's te beperken en de transparantie te vergroten. Het bevorderen van internationale samenwerking is essentieel om de geopolitieke spanningen te verminderen en een stabielere wereldwijde economie te creëren.

Denk bijvoorbeeld aan de transitie naar een circulaire economie, waarbij grondstoffen worden hergebruikt en afval wordt geminimaliseerd. Dit vereist investeringen in nieuwe technologieën en innovatieve bedrijfsmodellen. Een andere belangrijke stap is het investeren in onderwijs en training om de vaardigheden van de beroepsbevolking te verbeteren en innovatie te stimuleren. Het is essentieel om een economie te creëren die niet alleen gericht is op groei, maar ook op duurzaamheid, inclusie en veerkracht.